Deze World Mental Health Day is van jullie, naasten!

Op World Mental Health Day richt Ruth Peetoom, voorzitter van de Nederlandse ggz, de aandacht op een groep die vaak buiten beeld blijft: de naasten van mensen met psychische aandoeningen. Hun betrokkenheid is onmisbaar, maar zelden vanzelfsprekend.

Voor de wereld is het op 10 oktober World Mental Health Day. Maar voor heel veel mensen is Mental Health Day elke dag. Natuurlijk voor de mensen die zelf een mentale aandoening hebben. Maar ook voor hun naasten. Ook familie en vrienden van mensen met psychische ziekten hebben elke dag te maken met de gevolgen ervan.

Onvoorwaardelijk houden van, maar ook uitgeput of machteloos zijn

Bram en Manon zijn de ouders van Iris (20). Hun dochter heeft een eetstoornis en is depressief en suïcidaal. Ook beschadigt ze zichzelf. Al vier jaar zitten Bram en Manon geregeld met Iris op de spoedeisende hulp als de sneeën op haar armen gehecht moeten worden. Er is steeds de angst dat ze zichzelf iets aandoet, het verdriet dat ze zo lijdt en gepieker hoe het verder moet. Geen enkel moment van samen eten is leuk, bezoek is beladen, feestjes geven stress. Iris eet niets als Manon niet thuis is. Werken wordt moeilijk voor Manon, vakantie is voor het hele gezin ingewikkeld. Bram en Manon houden intens van hun dochter, maar zijn ook uitgeput en vol zorg.

Of neem Thomas. Al 25 jaar is hij samen met Dennis, ze zijn inmiddels allebei 45. De psychische klachten die Dennis kreeg toen ze net een relatie hadden bleken een bipolaire stoornis. Dennis heeft perioden van diepe depressie, maar ook manische weken waarin hij bijna niet slaapt. Hij slikt lithium dat zijn stemmingsschommelingen vermindert, maar dat flinke lichamelijke bijwerkingen heeft. Thomas houdt van de creatieve, gevoelige man die Dennis is. Het raakt hem dat de stemmingen Dennis zo ontregelen. De depressieve perioden zijn zwaar maar de manische bijna nog moeilijker. Thomas voelt zich als partner vaak eenzaam, bezorgd en machteloos.

Ook het leven van naasten wordt door psychische aandoening bepaald

Zomaar wat voorbeelden van mensen die in het echt anders heten en waarbij ik natuurlijk te weinig recht doe aan de mensen met een psychische aandoening, Iris en Dennis. Maar op deze World Mental Health Day wil ik aandacht vragen voor het perspectief van de naasten. Want zij zijn niet in beeld – terwijl de ziekte van hun geliefden ook hún hele leven bepaalt. De observatie van de vereniging van naasten, Ypsilon, is dat: “veel naasten druk zijn met het zorgen voor een ander. Ze worden expert in medicatie, crisisplannen en wachtlijsten, maar vergeten soms te vragen hoe het eigenlijk met henzelf gaat.” Er is daar domweg geen ruimte voor. Niet voor reflectie, laat staan voor omvallen.

Gewoon naaste zijn zonder etiket

Goede zorg is samenwerking. Ja, ook tussen cliënt, hulpverlener en naaste. De professional kent de behandeling, de cliënt kent zijn eigen ervaring en de naaste kent de persoon achter de ziekte. Dat laatste kun je nergens studeren, maar is zo belangrijk. Ook voor herstel. Leren omgaan met terugval, telkens opnieuw contact zoeken, balanceren tussen weerstand en vastklampen, het verlangen naar rust. En gewoon moeder willen zijn, vader, broer, zus, vriend of partner, zonder het etiket van zorgverlener of mantelzorger.

Dit is een shout-out naar de naasten. Naar Bram, Manon, Thomas en alle anderen. Jullie ervaren het belang en de niet-vanzelfsprekendheid van mentale gezondheid elke dag. Jullie hebben ogen, oren, handen, voeten, maar vooral de open armen en het ruime hart. Dit is het moment om jullie te eren, met een diepe buiging voor wat jullie doen en voor wie jullie zijn. Deze World Mental Health Day staat voor mij in het teken van jullie.