Gezinsgericht werken: werken in millimeters

'Dienen we lauwe thee op? Gezinsgericht werken is toch volstrekt normaal, al sinds 1992?' was een van de reacties op LinkedIn na het webinar Gezinsgericht werken, op 27 november 2025. Tijdens een verdiepend gesprek gingen gezinscoach Marijke Siteur en systeemtherapeut Judith Bons dieper in op de vraag waarom gezinsgerichte samenwerking zo moeilijk blijft, ondanks alle professionaliteit en goede intenties.

Het ontbreken van financiering en niet passende indicaties zijn veelgehoorde verklaringen voor het stroef verlopen van samenwerking tussen professionals in gezinnen. Volgens Marijke en Judith raakt dit slechts de oppervlakte. 'Geld is zelden het echte probleem. De kern zit dieper: in kijkrichtingen, opleiding en ingesleten werkwijzen.'

In de volwassen-ggz ligt de focus van oudsher op individuele klachten. Klachten die behandeling vragen. Gezinsgericht, of systemisch werken, vraagt een andere manier van kijken. Niet alleen naar symptomen, maar ook naar gezinspatronen, context en interactie. Die verschuiving van focus is niet voor iedere hulpverlener vanzelfsprekend. Judith: 'Collega's zeggen: ik wil best systemisch werken, maar hoe? Wat je niet geleerd hebt voelt spannend en onzeker.'

Verschillen in taalgebruik en wetgeving

Wanneer iedereen ander taalgebruik toepast en werkt vanuit eigen taak en wetgeving wordt zelfs zoiets eenvoudigs als een toestemmingsverklaring opstellen ingewikkeld. Iedere organisatie hanteert hiervoor eigen normen en regels. Marijke: 'En als daar al discussie over ontstaat, hoe maak je dan een gezamenlijk hulpverleningsplan?'

Het ontbreken van regie versterkt deze spanningen. Wie in de lead is, en dus het geheel overziet, is vaak onduidelijk. In gezinnen waar de situatie complex is en meerdere instanties betrokken zijn is een regiehouder cruciaal. En niet zozeer als verantwoordelijke voor het behalen van doelen, maar vooral om gesprekken te structureren en problemen in de samenwerking te signaleren. En ook hier geldt: daar moet tijd en geld voor zijn vrijgemaakt.

Wat kun je als individuele hulpverlener doen?

En die ruimte ontbreekt in organisaties die gezinsgericht werken niet actief ondersteunen. Toch kun je als individuele hulpverlener veel doen menen Judith en Marijke. 'Zoek de andere betrokken hulpverleners op en ga samen om tafel. Wat draagt iedereen bij?' Judith knikt instemmend: 'En durf jezelf af te vragen of je bijdraagt aan verandering of houd je - onbedoeld - een patroon in stand?' Het helpt als hulpverleners zichzelf niet zien als iemand die 'alles moet oplossen', maar als een naaste. Judith: 'Je staat letterlijk naast de cliënt. Je vertolkt diens stem.'

Niemand kan het alleen

Gezinsgericht werken betekent ook erkennen dat niemand het alleen kan. Het gezin niet, maar ook jij als hulpverlener niet. Een netwerk, bestaande uit ggz, jeugdhulp, maar ook bemoeizorg, GGD of een woningbouwvereniging zijn nodig. Marijke: 'We zien steeds vaker een kluwen van sociale problemen zoals schulden en dakloosheid, maar ook psychische klachten.' En waar start je dan? Met behandelen? Of breng je eerst de basis op orde? Problemen grijpen op elkaar in. Judith: 'Kleine interventies zoals gesprekken met een praktijkondersteuner van de huisarts, iemand die helpt met het huishouden, geven vaak al wat verlichting. Al voelt dat niet als het aanpakken van kernproblemen, het geeft wel ruimte om met andere dingen aan de slag te gaan.’

Werken in millimeters

Het is soms werken in 'millimeters' beaamt ook Marijke. 'Ons integraal gezinsteam, een pilot, is begrensd. Acht maanden mogen wij hulp bieden. Maar, soms zie je pas na langere tijd echte verandering. Dan is het zaak dat je als professional voor het gezin gaat staan. Dat je financierders uitlegt: dit gezin gaan wij niet afsluiten.' Gezinsgericht werken vraagt dus behalve samenwerkings-vaardigheden ook competenties zoals regievoering, kennis van patronen, assertiviteit en pleitbezorging. Het zijn vaardigheden die in opleidingen nog te weinig aandacht krijgen, erkennen Marijke en Judith.

Én-én, niet óf-óf

Samengevat: gezinsgericht werken vraagt om bewustwording, scholing en een breder perspectief. Niet óf individueel óf systemisch, maar én-én. Judith: 'Een gezin, of ieder individu, is onderdeel van een community. En wanneer jij hulp biedt, wordt jij daar onderdeel van. En ja, ook kluizenaars, die iedereen en alles op afstand houden, kun je niet los zien van een context.'