Dichtbij en sneller geholpen: de kracht van mentale gezondheidsnetwerken

2 juli 2026, Themaspecial: Mentale gezondheid in het sociaal domein

In vervolg op de landelijke afspraken van het Integraal Zorgakkoord (IZA) richten ggz, huisartsen en professionals uit het sociaal domein momenteel in 45 Nederlandse regio’s mentale gezondheidsnetwerken in. Hoe werkt dit in de praktijk en welke uitdagingen zijn er? We vragen het Leonie Rubbens en Sabien Raams.

De transformatieplannen voor alle 45 regionale mentale gezondheidsnetwerken in Nederland zijn goedgekeurd. Eén van die netwerken is het Mentale Gezondheidsnetwerk West-Brabant Oost en Midden-Brabant. Leonie Rubbens, directiesecretaris van het cluster Planbare zorg bij GGz Breburg, is hiervan contactpersoon. “Op dit moment bouwen we aan de functies van ons netwerk, zoals het verkennend gesprek (VG), multidisciplinair overleg (MDO) en consultatie.”

MDO en consultatie zijn al redelijk ver uitgerold. “Al een tijdje sluit een ggz-professional aan bij overleg met huisartsen. Het voordeel van een MDO is dat mensen elkaar fysiek zien. Het klinkt simpel, maar het succes zit ‘m in korte lijntjes en elkaar daadwerkelijk kennen.”

Meedenken

Huisartsen weten de ggz beter te vinden, ervaart Leonie. “Het gebeurt steeds vaker dat een huisarts om consultatie vraagt, bijvoorbeeld bij twijfel over de medicatie van een patiënt. Normaal zou de huisarts misschien geneigd zijn om de patiënt door te verwijzen naar de ggz, nu geeft de ggz-professional advies. De huisarts is geholpen en de patiënt hoeft de ggz niet in.”

Buiten de ggz geholpen

Het verkennend gesprek is een van de andere functies die het Mentale Gezondheidsnetwerk West-Brabant Oost en Midden-Brabant ontwikkelt. GGz Breburg deed als organisatie overigens wel al eerder ervaring op met vergelijkbare gesprekken. “Tot eind 2025 voerden we bij GGz Breburg maandelijks gemiddeld 400 'verkennende gesprekken'”, licht Leonie toe. “Gemiddeld kon 25 procent van de zorgvragers na het gesprek buiten de ggz worden geholpen. Ook van het VG in ons netwerk verwachten we dat mensen sneller en dichter bij huis geholpen kunnen worden. Zo kunnen we als ggz onze schaarse capaciteit op de juiste plek inzetten.”

Wil het mentale gezondheidsnetwerk duurzaam slagen, dan moeten de partijen elkaars ‘taal’ leren spreken. “Je moet elkaar leren kennen, daar hebben wij veel tijd in gestoken. En je moet weten of je hetzelfde wilt. Ook op strategisch niveau: hoe vindt besluitvorming plaats? En als we ergens ‘ja’ tegen zeggen, doen we het dan ook echt met elkaar?”

De grootste uitdaging is het verbreden, vindt Leonie. “De kerngroepjes uit de verschillende domeinen zijn enthousiast, maar het moet verder verspreid worden bij alle professionals. Ik zou het mooi vinden als deze beweging bij iedereen tussen de oren komt!”

Verstopping bij de voordeur

Niet ver van Brabant bevindt zich het Netwerk Mentale Gezondheid Zeeland. Sabien Raams is bestuurder bij Emergis en bestuurder en contactpersoon van het Zeeuwse netwerk. “Toegankelijkheid van onze zorg vinden wij het allerbelangrijkste. Maar we zien op dit moment een ‘verstopping bij de voordeur’: het duurt lang voordat mensen met zorgvragen geholpen worden. We waren ooit al eens op bezoek geweest bij GGz Breburg. Hun aanpak met verkennende gesprekken sprak ons aan.”

Samen met het sociaal domein en de Zeeuwse gemeenten onderzocht Emergis hoe het verkennend gesprek ook in Zeeland geïntroduceerd kon worden. “We maakten een informatiefolder, regelden bijeenkomsten en organiseerden trainingen.” De resultaten van de eerste Zeeuwse pilot – zo’n 40 tot 60 gesprekken – zijn hoopgevend. “60 tot 70 procent van de cliënten die deelnamen aan zo’n gesprek kwam niet op de wachtlijst voor reguliere ggz, maar kreeg een andere goede oplossing aangeboden, vaak binnen het sociaal domein.”

Binnen twee weken aan de beurt

Inmiddels staat de basis van het Netwerk Mentale Gezondheid Zeeland. Ook huisartsen zijn actief bij het netwerk betrokken. “In het begin waren huisartsen soms terughoudend om mensen met de combinatie van psychische en maatschappelijke problemen door te verwijzen naar een VG, nu gaat dat veel beter. Eigenlijk is het een eenvoudige afweging: maanden wachten op een behandeling óf binnen twee weken aan de beurt zijn. Beschikbaarheid is cruciaal voor de mensen die hulp nodig hebben. We hebben samen met onze partners nu voldoende en professionele capaciteit georganiseerd en zijn klaar voor meer vraag.”

In de praktijk ervaren professionals veel voldoening en zingeving als ze iemand snel en concreet weer op weg kunnen helpen, weet Sabien. “Hoe plezierig is het om vanuit oprechte nieuwsgierigheid te kijken wie iemand is en wat de echte actuele vraag is? En om zo snel mogelijk te beginnen met hulp? Als je er vroeg bij bent, kun je de kracht van de hulpvrager en haar of zijn naasten het beste benutten.”

Herontwerp

In aanvulling op de verkennende gesprekken herontwerpt Emergis het merendeel van de behandelingen van de organisatie. “We willen dat die aansluiten bij het eerste contact. Korte, laagdrempelige modules inclusief digitale elementen zijn hierbij de norm. Dan kun je iemand met relatief weinig inzet doelmatig verder helpen en hou je tijd over voor zwaardere problematiek. Het betekent wel dat we meer vragen van cliënten: zij werken buiten de spreekkamer actief aan het versterken van hun eigen mentale gezondheid.”

“Het blijft onze topprioriteit om mentale zorg toegankelijk en beschikbaar te houden en dat is een prachtige opgave”, besluit Sabien. “Als professionals zien dat deze aanpak werkt, gaat het ongetwijfeld een vlucht nemen.”