Prinsjesdag 2026: koers is gezet, nu tijd voor politieke keuzes

Wat betekenen de Miljoenennota en de begrotingen voor de ggz en mentale gezondheid? Ook dit jaar maakte de Nederlandse ggz een uitgebreide Prinsjesdaganalyse. 

We zetten op een rij waar we kansen zien, waar zorgen blijven en welke politieke keuzes nodig zijn. Zo willen we samen met partners en politiek Den Haag bouwen aan een mentaal gezonder Nederland en toegankelijke geestelijke gezondheids- en verslavingszorg.

Prinsjesdag 2026 brengt geen grote verrassingen. De zorgakkoorden IZA en AZWA blijven de komende periode de koers voor de zorg bepalen. Het kabinet heeft aandacht voor preventie, mentale gezondheid en passende zorg. Tegelijkertijd liggen belangrijke politieke keuzes nog voor, onder meer over de kabinetsreactie op het IBO Uit Balans, de toekomst van de jeugdzorg, wonen en het beschikbare budget voor de aanpak van onbegrepen gedrag. Enkele politieke keuzes, zoals over het eigen risico, zijn zelfs naar achteren geschoven.

Kijk verder dan de zorg

Een belangrijke kans ligt bij de kabinetsreactie op het IBO Uit Balans. Het onderzoek laat zien hoe we mentale gezondheid kunnen versterken en welke keuzes nodig zijn om de ggz toekomstbestendig en toegankelijk te houden. Mentale gezondheid wordt niet alleen bepaald in de spreekkamer. Wonen, werk, onderwijs, bestaanszekerheid en sociale omstandigheden spelen een grote rol.

De Nederlandse ggz pleit daarom voor een kabinetsbrede aanpak. Kijk bij beleid ook naar de gevolgen voor mentale gezondheid. Zo voorkomen we dat maatschappelijke problemen uiteindelijk als zorgvraag bij de ggz terechtkomen.

Jeugdhulp vraagt om echte doorbraken

Kinderen en jongeren verdienen tijdig passende hulp, dichtbij waar het kan en specialistisch waar het nodig is. Niet alle vragen zijn jeugdhulpvragen en een steviger basishulp en ondersteuning zijn nodig, in de vorm van lokale teams, ondersteuning op school en in de wijk. Als die ondersteuning niet voldoet, is voldoende specialistische expertise nodig. De aangekondigde besparingen van € 1,5 miljard en een voorgenomen eigen bijdrage voor jeugdhulp staan haaks op die beweging.

De Nederlandse ggz realiseert zich dat keuzes nodig zijn om het groeiende beroep op jeugdzorg te verminderen. Maar we zien nu al dat juist de zorg voor die gezinnen met de grootste problemen onder druk staat. Daarom is transformatie nodig, maar die moet niet onder te grote financiële druk worden gerealiseerd. Specialistische jeugdhulp moet beschikbaar blijven voor kinderen en jongeren die deze het hardst nodig hebben.

Zorg voor passende woningen

Het kabinet investeert in 2027 en 2028 jaarlijks € 25 miljoen in huisvesting voor aandachtsgroepen. Toch blijft de woonopgave voor mensen met een psychische kwetsbaarheid onvoldoende zichtbaar. Als het budget voor 2027 volledig wordt benut, kan dit naar verwachting bijdragen aan ongeveer 2.700 woningen. Maar jaarlijks zijn ongeveer 7.750 extra woningen nodig voor goede doorstroom vanuit onder meer beschermd wonen en de klinische ggz.

Van tijdelijke projecten naar blijvende oplossingen

Steeds meer mensen met psychische problemen, verslaving en bestaansonzekerheid raken tussen wal en schip. Gemeenten, zorg en sociaal domein werken steeds beter samen, maar tijdelijke programma's alleen zijn niet genoeg. De Nederlandse ggz pleit daarom voor structurele financiering van mentale gezondheidsnetwerken, bemoeizorg en ondersteuning in de wijk. Zo kunnen mensen eerder passende hulp krijgen en voorkomen we dat problemen escaleren tot crisis, dakloosheid of langdurige zorg.

Daarbij zijn ook voldoende professionals nodig. Daarom blijft de Nederlandse ggz aandringen op versterkt arbeidsmarktbeleid, waaronder voldoende opleidingsplaatsen (zoals voor gz-psychologen) en op investeringen in samenwerking, preventie en participatie.