Jongeren zijn geen vaasjes, maar brooddeeg: Tijdgeestlezing Loes Keijsers

“Onze jongeren zijn niet kwetsbaar, ze zijn kneedbaar.” Dat was de kernboodschap van de Tijdgeestlezing van Loes Keijsers, georganiseerd door de Nederlandse ggz, die op 31 maart plaatsvond in Utrecht. In een volle zaal luisterden professionals, bestuurders en jongeren naar haar pleidooi om de natuurlijke veerkracht van jongeren niet te onderschatten.

Keijsers, bekend van haar onderzoek naar adolescenten, stelt dat de hedendaagse focus op bescherming en directe interventie soms averechts werkt. “We behandelen jongeren vaak als Delfts blauwe vaasjes: breekbaar, klaar om gerepareerd te worden. Maar eigenlijk zijn het brooddegen: je moet ze kneden, duwen en trekken om ze sterker te maken.”

Een nieuwe kijk op jeugdige veerkracht

De lezing zette vraagtekens bij de gangbare interpretatie van cijfers over angst en depressie bij jongeren. “Volgens het RIVM had in 2024 meer dan 40 procent van de 12- tot 18-jarigen last van angst of depressieve gevoelens,” vertelde Keijsers. “Maar zijn jongeren echt kwetsbaarder, of verandert alleen de manier waarop we hun emoties labelen?”

Ze waarschuwde dat overmatige bescherming de ontwikkeling juist kan belemmeren. “Een ouder die het huiswerk van een gestrest kind doet, helpt misschien op korte termijn, maar voedt vaak de angst op lange termijn. Het kind leert dan niet zelf omgaan met uitdagingen. Het mooie is juist dat jongeren, net als brooddeeg, sterker worden van weerstand. Ze zijn antifragiel: ze herstellen en groeien door stress en tegenslag.”

Schakelen we te snel professionele hulp in?

Keijsers gebruikte de metafoor van de bakker en het brooddeeg om uit te leggen hoe volwassenen het beste kunnen bijdragen aan de groei van jongeren. “Je moet ingrediënten voor veerkracht toevoegen: vrije tijd, cultuur, sport, sociale contacten, maar je moet ook durven weerstand te bieden. Het deeg groeit juist door gedoe en wrijving, niet door alles glad te strijken.”

Tijdens het nagesprek met de zaal benadrukte Keijsers dat dit ook gevolgen heeft voor professionals in de ggz. Specialistische hulp moet vooral worden ingezet voor jongeren die dat écht nodig hebben. Tegelijkertijd blijft het belangrijk om te investeren in de basis: verenigingsleven, bewegen, cultuur. “Als je een antibioticakuur krijgt van de huisarts, stop je ook niet met gezond eten; dan ga je juist letten op meer groente en fruit.”

Ze daagde het publiek uit met de stelling dat professionele hulp ook bijwerkingen kan hebben. “Gaat de hulpverlener niet te veel zitten op de stoel die een goede vriend, ouder of leraar ook kan innemen? Misschien hebben we jongeren juist het reflex aangeleerd om te snel hulp in te schakelen.”

Jongerenrechten en autonomie

Keijsers benadrukte na een goede inbreng van het LAKS (scholieren) ook het belang van jongerenrechten en autonomie. “Stop met cijfers publiceren in het weekend. Geen toetsen na een vrije week. Jongeren hebben recht op vrije tijd. Brood moet je laten rijzen, niet alleen maar slaan.” Ze pleitte voor initiatieven zoals Join Us en In je bol, die jongeren in hun eigen omgeving ondersteunen zonder overmatige medicalisering.

De boodschap

De kern van Keijsers’ Tijdgeestlezing: jongeren zijn van nature veerkrachtig, fysiek en emotioneel. Ze groeien juist door uitdagingen, negatieve emoties en wrijving. De rol van volwassenen is niet om te repareren, maar om te ondersteunen als een meesterbakker – met visie, rust en durf om het deeg te kneden. Keijsers: “Misschien is het grootste risico van onze tijd niet de wereld om hen heen, maar onze goedbedoelde behoefte om alles voor hen op te lossen.”