Actieplan ggz

❗️ Wachtlijsten in de ggz nemen toe. In december 2022 stonden 84.000 mensen op de wachtlijst. Meer dan vier op de tien (ruim 36.000 mensen) wachten langer dan de Treeknorm. De gemiddelde wachttijd voor een behandeling is gestegen tot 15 weken. Ook in de jeugdhulp en jeugdpsychiatrie is het moeilijk om op tijd hulp te vinden

❗️ De wachttijden zijn in de praktijk hoger dan deze gemiddelden. Namelijk tot wel 1,5 tot 2 jaar voor trauma, persoonlijkheidsproblematiek of eetstoornissen. Bedenk wat dat betekent voor iemand in psychische nood en voor zijn of haar naasten. De kans op acute crises en dwangmaatregelen (Wvggz) nemen toe bij lang wachten, terwijl we dit willen voorkomen

❗️ Suïcide is doodsoorzaak nummer 1 onder jongeren tot 30 jaar, het aantal zelfdodingen neemt toe evenals de druk op de mentale gezondheid van jongeren

❗️ De vraag naar ggz is van 2009 tot 2021 toegenomen met 53%. Vier van de tien meest voorkomende ziekten in Nederland zijn psychisch van aard: angst- en stemmingsstoornissen, dementie en verslaving. Ze leiden tot het grootste verlies van gezonde levensjaren en scoren hoog onder aandoeningen met een hoge maatschappelijke las

❗️ Écht goed inzicht in aansluiting van zorgvraag op zorgaanbod ontbreekt, regiobeelden proberen dit te herstellen maar dit overzicht moet verder verbeteren

❗️ Eén op de vijf jongeren tot 25 jaar is psychisch niet gezond. Dit dit neemt toe

❗️ Bijna de helft van de volwassen Nederlanders krijgt in zijn of haar leven te maken met psychische klachten

❗️ De capaciteit van het hoogste beveiligingsniveau in de Forensische Zorg (Tbs) staat onder druk. Ook zien we een druk op de instellingen voor de Sterk Gedragsgestoord Licht Verstandelijk Gehandicapt (SGLVG)-doelgroep. Dit komt zowel door de toename in het aantal tbs-opleggingen (de voorkant), als een verstokte door- en uitstroom tijdens en na de forensische zorg richting de reguliere zorg, het beschermd wonen en de gemeenten

❗️ Nederland kampt met toenemende (mentale) gezondheidsverschillen. Mensen met praktisch opleidingsniveau leven 6 jaar korter, en 15 jaar minder in goede gezondheid, dan mensen met een hbo of universitaire opleiding. Behoor je tot de groep met een mentale aandoening, dan is dat zelfs tot 20 jaar minder

❗️ Het arbeidsmarkttekort in de volwassenen ggz en kinder- en jeugdpsychiatrie (jeugd-ggz) loopt bij ongewijzigd beleid van 4.800 vacatures in 2021 op naar 11.200 in 2030. De afgelopen jaren is het aantal vacatures met 32,7% gestegen, waarvan de moeilijk te vervullen vacatures zelfs met 50,6%

❗️ Administratieve lasten beslaan 33 tot 40% van de tijd van zorgverleners. Dit holt het werkplezier en de efficiëntie uit

❗️ Het ziekteverzuim in de sector is tot boven de 7,5% toegenomen in 2022. Hoge werkdruk en verminderd werkplezier door ervaren uitholling van professionele autonomie zijn oorzaken

❗️ Helaas verlaat 16% tot wel 30% van de zorgverleners binnen 5 jaar de sector vanwege dezelfde redenen als hiervoor zijn genoemd

Een groot aandeel van de in Nederland geleverde ggz wordt door instellingen verzorgd. Maar ook de vrijgevestigde ggz-aanbieders spelen een belangrijke rol in een gezond aanbod van ggz. De sector staat financieel onder druk. De continuïteit van zorg aan patiënten komt mogelijk in gevaar.

❗️ Ruim een derde van de ggz-instellingen schrijft rode cijfers. Oorzaken: gestegen personeelskosten, energiekosten, te lage tarieven en het gestegen ziekteverzuim. Dit raakt ook instellingen die jeugd-ggz bieden

❗️ Ggz-instellingen hebben onvoldoende financiële armslag voor noodzakelijke investeringen, zoals verduurzaming, maar ook innovatie en onderzoek, automatisering en kwaliteitsverbeteringen. Instellingen die zorg leveren aan de zwaarste doelgroepen hebben vaak te maken met gebouwen en terreinen die al vele jaren (soms honderden jaren) meegaan. Verandering en vernieuwing zijn niet zomaar gerealiseerd en kosten tijd. Financiële marges nemen al jaren af en bovendien stijgen de personeels- en materiële kosten aanzienlijk

❗️ De Nederlandse Vereniging van Banken en Koninklijke Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants uiten hun ernstige zorgen over de financiële druk op ggz-instellingen

❗️ Het aantal uitzendkrachten en zzp’ers in de ggz werkzaam bij een instelling is de afgelopen vijf jaar flink toegenomen. In 2017 stonden bijna 13.000 ondernemers in de geestelijke gezondheidszorg ingeschreven bij KVK. In 2022 zijn het er bijna 17.400. Een toename van 35%. Dit zet druk op instellingen, die meer kwijt zijn aan Personeel Niet In Loondienst (PNIL). Een gezonde balans in de sector tussen loondienst, flexwerk en vrijgevestigden is cruciaal.

Want: dit helpt de toenemende hulpvraag te voorkomen en mensen langer te laten participeren . Een betere mentale gezondheid leidt onder meer tot een afname van zorgkosten en minder verzuim op het werk. Als de mentale gezondheid van een miljoen volwassen met 5 procent verbetert, levert dit al €144 miljoen maatschappelijke baten op . Bij hogere aantallen zijn de baten nog vele malen hoger.
Investeren in mentale gezondheid en de ggz is een drijvende kracht voor een gezonde maatschappij –en daarmee een bron van welzijn en welvaart.

👉🏿 Politieke partijen onderschrijven dat het tijd is om Health in All Policies door te voeren. Maak interdepartementaal gezondheidsbeleid en includeer mentale gezondheid. Trek hierin samen op met SER-partners, het onderwijs (mentale gezondheidsvaardigheden) en andere relevante sectoren. Zet hiervoor de aanwezige psychologische kennis in

👉🏿 Bereken investeringen in mentale gezondheid niet louter in termen van (zorg)kosten, maar maatschappelijke baten . Iemand die mentaal gezond(er) wordt blijft langer participeren in de arbeidsmarkt, levert belastinginkomsten op en minder uitkeringskosten, kan langer mantelzorgen en draagt meer bij aan sociale cohesie. Hoe eerder in het leven die investering landt (bijvoorbeeld in interventies bij kinderen van ouders met een psychisch probleem (KOPP) of verslaving (KOV)), hoe hoger het maatschappelijk rendement

👉🏿 Investeer in een landelijk dekkend netwerk van zelfregiecentra en informele zorg. Zelfregie- en herstelcentra worden van alle zorgvormen het hoogst gewaardeerd door mensen met een psychische aandoening . Het is aangetoond dat lotgenotencontact bijdraagt aan herstel . In totaal levert iedere geïnvesteerde euro in alle vormen van lotgenotencontact €4,50 op, met een bandbreedte van +/- €1,50, geschat over een periode van 5 jaar . Voer snel de motie Mohandis c.s. voor een landelijk dekkend netwerk van zelfregiecentra uit. Waardeer en faciliteer ervaringskennis en betrek patiënten, naasten en inwoners bij uitvoering van het zorgbeleid op landelijk, regionaal én lokaal niveau

👉🏿 Investeer gericht in bestaanszekerheid, woonzekerheid, vroegsignalering, schuldenproblematiek en (mentale) gezondheid. Mensen in de laagste inkomensgroep hebben ruim 3 keer zo vaak te maken met psychische klachten als mensen in de hoogste inkomensgroep (22,0% vs. 6,6%) . Mensen met schulden hebben vaker psychische problemen en hebben vaker overgewicht of obesitas . Ook maatschappelijke problemen zoals de woningnood of klimaat hebben negatieve impact op mentaal welzijn. Mentale en fysieke gezondheid correleren bovendien sterk

👉🏿 Investeer in mentale gezondheid op de werkvloer. De kosten van verzuim als gevolg van psychosociale risicofactoren worden in Nederland geschat op 3,2 miljard euro per jaar. Beperkt tot de kosten van verzuim door werkdruk, werkstress of burn-outklachten is dit 2,8 miljard euro per jaar. Dan is de praktische schade door gederfde arbeidskracht in diverse sectoren nog niet eens volledig meegewogen. Het percentage mensen met een burn-out stijgt al jaren gestaag en lag in 2019 op 17% van de beroepsbevolking, dat zijn 1,3 miljoen mensen . Hulp bij burn-out zelf is geen verzekerde zorg, maar het fenomeen levert omvangrijke maatschappelijke schade

👉🏿 Help mensen met afstand tot de arbeidsmarkt vanwege mentale problematiek aan het werk en kort wachttijden in. Blijf kiezen voor aantoonbaar effectieve methodes hiervoor, zoals Individuele Plaatsing en Steun (IPS ). Blijf investeren in een integrale domeinoverstijgende samenwerking tussen SZW en VWS voor verbinding tussen ggz en het domein van werk en inkomen. Als mensen aan de bel trekken vanwege mentale problematiek, worden ze vaak met wachttijden geconfronteerd. Tijdens het wachten hebben zij een cumulatief lagere kans op werk. Als de wachttijd gereduceerd kan worden met één maand, levert dit meer dan driehonderd miljoen euro per jaar op

👉🏿 Bekostig preventie en mentale gezondheid vanuit verschillende domeinen. Bijvoorbeeld door middel van een domeinoverstijgend preventiefonds. Includeer (mentale) prehabilitatie (fitter een behandeling in), nazorg en preventie van recidive en verslavingspreventie

👉🏿 Blijf effectieve preventieprogramma’s financieren en good practices delen, zoals Mental Health First Aid en Kansrijke Start. Draai de ombuigingen voor preventie subsidies terug

Want: De ggz moet een aantrekkelijker sector worden en blijven. Te veel collega’s vertrekken binnen 5 jaar uit de sector. Professionele autonomie herstelt en bloeit op in een omgeving van vertrouwen.

👉🏿 Verminderen van administratieve lasten is een universele politieke wens, maar in de praktijk vereist dit een radicale omslag van controledrift naar vertrouwen. En een doorvertaling daarvan in contracterings-, wetgevings-, en toezichtsregimes. Hier is de sector zelf aan zet, maar beslist ook zorgverzekeraars, gemeenten, toezichthouders en het ministerie van VWS

👉🏿 Volg het SER-advies ‘Aan de slag voor de zorg’ en dicht de loonkloof met andere sectoren. Heb daarbij specifiek aandacht voor de lage en midden-functiegroepen

👉🏿 Volg de adviezen van het capaciteitsorgaan wél op en zorg voor voldoende opleidingen in de ggz. Ondanks het doordachte advies van het Capaciteitsorgaan, dat op verzoek van VWS deze raming heeft uitgevoerd, om 1885 opleidingsplaatsen voor de GZ-psychologen vrij te maken, kennen de bewindspersonen 965 plekken toe. Voor de Klinisch Psycholoog werden van de geraamde 249 plaatsen slechts 200 toegekend

👉🏿 Breng een gezonde balans in het aandeel Personeel Niet In Loondienst (PNIL, meestal uitzendkrachten of zzp’ers) en maak en houdt loondienstverband aantrekkelijk. Daarbij zijn de werkgevers zelf beslist ook aan zet om een gezond werkklimaat met groeikansen, veiligheid en medezeggenschap te borgen. Een gezonde balans betekent wel dat de belangrijke rol die vrijgevestigde ggz-verleners spelen ook wordt erkend

Want: De ggz is van alle zorgsoorten in Nederland de meest complex georganiseerde. De Zvw, Wmo, Wlz, Wfz, Wpg, en de Jeugdwet zijn mogelijke bronnen van financiering. Samen met soms verkeerde marktwerkingsprikkels is de complexiteit een bron van frustratie voor zowel zorgvragers, zorgverleners als instellingen.

👉🏿 Dwing voldoende inkoop en beschikbaarheid van (jeugd)ggz af, dat vereist strakkere implementatie en controle van de zorgplicht. Mededingingsmechanismen en de schaduwzijde van de marktwerking zorgen er in de praktijk voor dat te veel mensen niet op tijd zorg krijgen en dat de wettelijke wachttijdtermijn (treeknorm) niet wordt nageleefd. Ook cruciaal aanbod van complexe ggz kan hierdoor verschralen.

👉🏿 Versterk de rol en zo nodig het instrumentarium van de NZa zodat toezicht op en ingrijpen bij niet voldoen aan de zorgplicht of aan tijdige en voldoende inkoop is geborgd. Die naleving beperkt zich nu tot “een stevig gesprek tussen de NZA en de verzekeraar”. Dat blijkt onvoldoende.

👉🏿 Zorg ervoor dat financiers in het stelsel de (jeugd)ggz helpen stabiliseren: tarieven verhogen, voldoende (jeugd)ggz, verslavingszorg en forensische zorg inkopen en samenwerking bevorderen. De ggz-vraag is van 2009 tot 2021 toegenomen met 53% terwijl het reële ggz budget met slechts 11% is toegenomen. Wij stellen niet dat de uitgaven de vraag lineair moeten volgen, maar wel dat dit groeiende verschil te groot is. Deels moet dit opgevangen worden door de vraag zelf via preventie, mentale gezondheid en samenwerking met het sociaal domein te helpen ondervangen. Maar voor een ander deel moeten financiers zorg dragen voor een financieel gezonde ggz-sector

👉🏿 Het doel van de ggz-verevening om zorgverzekeraars voldoende budget te geven voor alle patiënten die ggz nodig hebben, wordt niet bereikt. Dit is een sterke financiële prikkel om vooral de patiënten met de meest complexe zorgvraag als verzekerden te mijden. Binnen de huidige spelregels van ons gereguleerde stelsel is de ggz onverzekerbaar. Daar mogen patiënten, zorgverleners en instellingen niet de dupe van worden. Dit vereist een oplossing, zoals aanpassing van de verevening of andere financieringsvormen

👉🏿 Maak voort met de inventarisatie van cruciale capaciteit van complexe ggz en borg regionaal de beschikbaarheid hiervan door dit stuk van de ggz via beschikbaarheidsfinanciering te bekostigen

👉🏿 Zorg voor vroegsignalering van mentale problemen en een tijdige triage. Zodat wordt voorkomen dat maatschappelijke problemen gemedicaliseerd worden. Wanneer dat wel nodig is wordt dan tijdig naar de juiste ggz verwezen. In dat kader roepen wij op de mentale gezondheidscentra en het verkennend gesprek te steunen, landelijk uit te breiden en financiering voor de consultatie van deskundigen te regelen. Andere zinvolle initiatieven zijn de herstelgerichte intake of het Ecosysteem Mentale Gezondheid (GEM) en voldoende inzet van ervaringsdeskundigen

👉🏿 De bewindspersonen van J&V, VWS, SZW en BZK moeten blijven werken aan integraal beleid over wonen, veiligheid, leefbaarheid en (zorg)capaciteit. Capaciteitsdruk kan worden verlicht door integrale oplossingen in de gehele keten. Zo kan de druk op het hoogste beveiligingsniveau alleen worden verlaagd door te investeren in de juiste door- en uitstroom voorzieningen, zoals voldoende woningen voor de doelgroep. Ook kan voor forensische zorg beschikbaarheidsfinanciering worden overwogen, zodat capaciteit behouden blijft ook als de instroom tijdelijk lager is

👉🏿 Het zorgprestatiemodel heeft (nog) niet de vereenvoudiging gebracht die het beloofde te brengen. Maar belangrijker nog: de prikkel is nog steeds zo dat zwaardere ggz minder ‘loont’ dan lichtere ggz. Dit moet worden hersteld: de effecten worden gemonitord en gesignaleerde knelpunten moeten worden opgelost