Dag van de Verpleging: werken in de ggz draait om echt contact

Dag van de Verpleging, Robin Kölker en Hidde Haanstra, leestijd: 8 minuten

Op de Dag van de Verpleging staan we stil bij het werk van verpleegkundigen in heel Nederland. Ook in de ggz spelen zij een onmisbare rol. Zij begeleiden mensen op kwetsbare momenten in hun leven en helpen hen stap voor stap weer grip, rust en perspectief te vinden. In onderstaande verhalen delen verpleegkundigen Robin Kölker (Youz) en Hidde Haanstra (GGNet) hun ervaringen uit de praktijk. Wat drijft hen? Wat maakt het werk soms zwaar, maar vooral ook waardevol? En waarom zit de echte impact vaak in de kleinste momenten?

Hidde Haanstra verpleegkundige op de High Intensive Care (HIC) bij GGNET in Warnsveld

“Leraar, dat wilde ik worden toen ik nog op de middelbare school zat. Dat spoor heb ik na het vmbo ook een aantal jaar gevolgd: ik haalde mijn diploma als onderwijsassistent en meldde me daarna voor de lerarenopleiding geschiedenis. Na twee maanden was ik er al klaar mee: eigenlijk helemaal niet mijn ding, realiseerde ik me. Ik belandde in een dipje, want wat dan wél? Een knie-operatie bracht uitkomst: aan mijn bed stond een jonge gast, een verpleegkundige. En ineens wist ik het: ik moest naar het hbo-V!”

Van de fabriek naar de huiskamer

“Mijn stage in het ziekenhuis was verrassend verhelderend: vreemd genoeg bleek de plek waar ik mijn vak ontdekte niet de plek waar ik later zou willen werken. Het is wat kort door de bocht, maar in al die bedden liggen mensen aan wie je van buiten kunt zien wat hen scheelt. Waar je negen van de tien keer volgens een vast protocol een oplossing voor biedt. Fabriekswerk, waar ik niet blij van werd. En toen was er de korte les over de ggz, in mijn derde studiejaar. Het verhaal van de docent raakte iets in me: juist wat niet zichtbaar is, kan het leven van mensen negatief beïnvloeden en is doorgaans niet te verhelpen met one size fits all. Tijdens mijn stage op de (toenmalige) HIC in Doetinchem sprong de vonk definitief over: geen fabrieksgevoel, maar een huiskamerbeleving.”

Twee weken

“Met het woord ‘huiskamerbeleving’ roep ik misschien een kalm en kabbelend beeld op. Maar het is juist een plek vol afwisseling, hectiek en adrenaline. We begeleiden mensen die psychisch volledig vastlopen, bijvoorbeeld door een psychose, manie of depressie. Daarbij bieden we structuur, afleiding en vooral veel persoonlijke aandacht. Juist de gewone gesprekken van mens tot mens maken vaak het verschil. Samen met artsen en collega’s kijken we iedere dag wat iemand nodig heeft om weer grip te krijgen.

Kick van de HIC

“Zo helpen we mensen in (gemiddeld) twee weken weer op de been. Stel je voor hoe mooi dat is: bij binnenkomst zijn mensen volledig ontregeld, maar gaandeweg hervinden ze zichzelf, komen ze meer naar de huiskamer, schuiven ze aan bij de maaltijden en nemen ze corveetaken voor hun rekening. Zijn ze zover? Dan nemen we afscheid en herstellen ze op een andere plek of zelfs thuis verder. Voor mij is dat - in een notendop - de kick van de HIC.”

Compliment na twee jaar

“Die kick ervaarde ik voor het eerst als stagiair, toen ik een man begeleidde die psychotisch en manisch was. Zijn kamer was net zo onrustig als zijn hoofd: overal spullen, tekeningen en chaos. Ik bood hem structuur, stelde grenzen en luisterde vooral veel. Langzaam kwam er weer rust, in zijn kamer én in hemzelf. Laatst kwam mijn manager hem toevallig tegen. Het ging goed met hem en hij vroeg zelfs of Hidde bedankt kon worden voor alle steun — twee jaar later wist hij mijn naam nog.”

“Toen besefte ik: ik kan dit echt. Niet door ervaring of leeftijd, maar door rust, geduld en oprechte interesse. Soms voelt het gek om oudere patiënten te begeleiden, maar juist het menselijke contact maakt vaak het verschil. Daarbij zijn mijn collega’s onmisbaar. We ondersteunen niet alleen patiënten, maar ook elkaar — met een luisterend oor, humor of een schouderklopje. Samen zorgen we ervoor dat mensen zich weer gezien voelen.”

Groei

“In de twee jaar op de HIC heb ik inmiddels alles al wel een keer gezien. Maar dat wil niet zeggen dat ik niets meer te leren heb, zeker niet. Bij GGNet kun je doorgroeien op de manier die bij je past, kansen genoeg. Maar dat is voor de toekomst; voorlopig richt ik me op verdere ontwikkeling on the job. Want al heb ik alles al voorbij zien komen: iedere patiënt is toch weer anders. Niet alleen in hun ziekte, maar ook in hun wezen als mens. Op die mens afstemmen - precies op maat - is steeds opnieuw een leerzame uitdaging. Een heel belangrijke bovendien, want daar ligt de sleutel naar herstel.”

Robin Kölker, verpleegkundige op een gesloten crisisafdeling van Youz in Den Haag

Tien jaar geleden begon ik als SPH-stagiaire (Sociaal Pedagogisch Hulpverlener, tegenwoordig Social Work) op een gesloten crisisafdeling binnen de jeugd-ggz; de afdeling waar ik nog steeds met veel plezier als sociotherapeut werk. Mijn interesse in verpleegkunde ontstond daar vanuit nieuwsgierigheid naar het somatische stuk van de zorg. Uiteindelijk bleek het mij veel meer te brengen dan verpleegkundige kennis en handelingen: het opende een compleet nieuwe manier van kijken naar gezondheid, gedrag, interacties en herstel. Ik ontdekte hoe nauw lichamelijke, psychische, culturele en sociale processen met elkaar verweven zijn, en hoe belangrijk het is om verder te kijken dan symptomen en diagnoses. Juist die brede, onderzoekende en mensgerichte blik maakt verpleegkunde voor mij zoveel meer dan zorg verlenen.

Geen standaardantwoord voor mentale gezondheid

Wat werken als verpleegkundige in de ggz voor mij zo bijzonder maakt, is dat de psychiatrie niet dichtgetimmerd is met protocollen of standaardwerkwijzen. We werken met richtlijnen, zorgstandaarden en evidence based inzichten, maar niet overal bestaan best practices voor. Het systeem sluit niet altijd aan bij de realiteit. Tijdens mijn HBO-V opleiding liep ik daar regelmatig tegenaan. Zo haalde ik pas na vier keer mijn verslag over indiceren en toewijzen van zorg. Hoe bepaal je wat iemand nodig heeft wanneer iemand helemaal vastloopt? Hoe schat je passende zorg in als thuisblijven bij het gezin geen optie meer is? Er bestaat geen one size fits all-benadering voor mentale gezondheid. Juist dat maakt het werk als verpleegkundige, met een brede blik op gezondheid, in deze sector zo waardevol.

Samen zoeken naar wat werkt

Er zijn algemene werkzame elementen waarvan we weten dat ze bijdragen aan mentaal welzijn en breingezondheid. De uitdaging zit in het vertalen daarvan naar maatwerk. Samen met jongeren onderzoeken wat voor hen belangrijk is en wat voor hen kan werken. Afwegen wanneer je iemand advies geeft, ondersteunt, begrenst of juist motiveert. En soms is het belangrijkste wat je als verpleegkundige kunt doen: alleen even écht luisteren.

De kleine dingen maken het verschil

Ik werk op een crisisopnameafdeling, waar jongeren met totaal verschillende achtergronden en klachten hetzelfde doel delen: stabiliseren. Juist de kleine dingen maken vaak het grote verschil. Een oprechte vraag. Een kopje thee. Een onverwachte invalshoek. Een gesprek over voeding, slaap, hormonen, stress of het zenuwstelsel. Het delen van eigen inzichten en lessen. Samen onderzoeken wat betekenisvol kan zijn.

Echt gezien worden

Wat mij daarin altijd bijblijft, is hoe belangrijk echt contact is. Jongeren die ik later, na hun opname, terugzag als raadsleden van de cliëntenraad, verwezen nog naar hoe ik hen noemde, wat ik deelde over wat mij bezighield en naar de wandelingen die we maakten: naar ‘de honden ontmoetingsplek’ in het bos, door de duinen, in de wijk om door de ramen heen naar de kerstversiering te kijken. Niet naar een interventie of protocol, maar naar het gevoel dat iemand hen écht zag. Dat zegt voor mij alles over dit vak.

Verpleegkunde met een brede blik

Als verpleegkundige in de ggz is het essentieel om iemand echt te leren kennen. Om aandacht te geven aan iemands algemene gezondheid. Veel breder te kijken dan alleen de opnamereden, klachten of diagnose. Begrijpen wie iemand is, hoe iemand is gevormd en wat betekenis geeft aan diens leven. Hoe patronen elkaar beïnvloeden en in stand houden. Juist daar ligt zoveel ruimte voor creativiteit, innovatie en verpleegkundige expertise over positieve gezondheid.

Samen blijven zoeken naar wat wél werkt

In de ggz ondersteun je mensen bij het hervinden van welzijn, regie en perspectief. Soms één dag tegelijk. Je moet kunnen accepteren dat je als professional niet overal direct een oplossing of interventie voor hebt, zolang je maar nieuwsgierig blijft en ervoor openstaat om het samen uit te vogelen. Misschien is dat wel wat werken in de ggz voor mij het allerleukste maakt: dat je niet naast iemand staat met een standaardantwoord, maar met oprechte betrokkenheid en de bereidheid om samen te blijven zoeken naar wat wél werkt.