AZWA: voor een toekomstbestendige en toegankelijke ggz

24 september 2025

De Nederlandse ggz ondertekende op 8 september 2025 het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA). Bestuurder Sam Schoch van GGZ Rivierduinen en van de Nederlandse ggz vertelt waarom en deelt zijn visie en verwachting. Hij was een van de hoofdonderhandelaren.

Het AZWA bouwt voort op het Integraal Zorgakkoord (IZA, 2022) en moet de wachtlijsten in de ggz terugdringen. Mensen met ernstige psychische klachten krijgen sneller hulp; mensen met lichtere klachten krijgen vaker passende ondersteuning dichtbij huis.

Ramp voorkomen

Volgens Sam Schoch móést dit akkoord er komen. “We proberen hiermee samen een stille ramp te voorkomen. Mentale ontregeling neemt toe, vooral onder jongeren. De zorgvraag groeit sneller dan het aanbod. Zonder ingrijpen zijn er in 2034 naar verwachting 189.000 vacatures in de zorg. We moeten beroepskrachten werven, het werk aantrekkelijk houden én zorg garanderen voor wie dat het hardst nodig heeft. Het AZWA biedt de beste garantie om structurele oplossingen te vinden.”

Olifant in de kamer

Het akkoord legt nadruk op samenwerking tussen ggz, huisartsen, cliëntenorganisaties, sociaal domein, beroepsorganisaties en verzekeraars, zodat cliënten sneller en op de juiste plek geholpen worden. Sam noemt dat hoopvol maar spannend.

“De aanspraak op verzekerde zorg is de olifant in de kamer. Mensen krijgen voor lichte klachten vaak een verwijzing voor tweedelijns ggz, maar dat is niet meer houdbaar. We moeten alternatieve ondersteuning organiseren en de drempel naar de tweede lijn verhogen. Op een verstandige manier en samen.”

Steun in wijken en buurten

“We hebben gemeenten en het sociaal domein nodig. Sociale structuren – naar elkaar omzien – kunnen mentale kwetsbaarheid helpen voorkomen. Eenzaamheid en bestaansonzekerheid zijn belangrijke triggers. Een concept als Welzijn op recept kan ook werken. Het AZWA maakt die laagdrempelige oplossingen mogelijk, ook financieel.”

Brede verantwoordelijkheid

“Een lastige maar belangrijke succesfactor: het terugdringen van de regeldruk tot 20% van de werktijd. Daarnaast moeten we kritische afspraken maken over exclusiecriteria, want die zijn nu te vaak een belemmering voor passende zorg. We moeten met elkaar een brede verantwoordelijkheid nemen, ook voor hoogcomplexe zorg.” In het AZWA staan ook afspraken over crisisdiensten. “Een belangrijk onderwerp. In elke regio moet er crisisdienst beschikbaar zijn. In veel regio’s is 24/7-bezetting lastig, vandaar de afspraken met de beroepsgroep.”

Kortere behandelduur

“Het raakt de vrijheid van behandelaars. Maar mensen met een hoogcomplexe zorgvraag mogen niet de dupe worden. Soms wachten mensen met een ernstige psychische aandoening (EPA) een jaar op zorg. Dat kan niet. We moeten delen van de zorg anders inrichten, bijvoorbeeld via kortere behandeltrajecten of hybride zorg.”

Passende zorgpraktijken delen en opschalen

“Passende zorgpraktijken – best practices – gaan we landelijk delen, met de morele verplichting om ze op te schalen. Verder moeten we investeren in opleiding en kijken of de huidige rigide beroepenstructuur nog past. Taakdifferentiatie kan nodig zijn. We hebben straks iedereen nodig.”

Toekomstbestendige en toegankelijke ggz

Met het AZWA wil de Nederlandse ggz bouwen aan toekomstbestendige en toegankelijke zorg met gemotiveerde professionals. Dit sluit aan bij het verkiezingspamflet Een mentaal gezonde toekomst, waarin het belang van lagere werkdruk en domeinoverstijgende samenwerking wordt benadrukt.

Erkennen en steunen

“Ik hoop dat een nieuw kabinet niet meteen een ander, eigen akkoord wil. Het AZWA is met moeite tot stand gekomen. Gun ons rust, tijd en ruimte om ermee te werken. Mijn grootste zorg is of het de politiek lukt om dit akkoord te omarmen. Het slaagt alleen als een nieuw kabinet het erkent en steunt. Mijn oproep aan Den Haag is dus: ga hier vol achter staan.”

Ook geld is nodig. “Daar zijn afspraken over. Het zou fijn zijn als een nieuwe minister die respecteert en geen grote bezuinigingen doorvoert. En laten er passende afspraken zijn over de financiering van de cruciale ggz.”

Inschikken

“Wat me hoopvol stemt? Dat we dit akkoord met veel partijen hebben gesloten terwijl er voor iedereen een beetje ‘pijn’ in zit. Er is wat zoet en wat zuur, we moeten inschikken. Complimenten ook voor de ambtenaren van VWS, die ondanks alle uitdagingen van de laatste tijd over hun schaduw zijn gestapt en ervoor zijn gegaan. Het AZWA is geen garantie op succes, maar dat we het echt samen doen, helpt.”

“Mentale ontregeling kan ons allemaal overkomen, 43% van de Nederlanders krijgt er ooit mee te maken”, besluit Sam. “Laten we dus vooral in kansen denken. Het moment van ‘dingetjes proberen’ is voorbij, we moeten de zorg met elkaar drastisch anders organiseren. We moeten in 2034 kunnen zeggen: we durfden spannende besluiten te nemen.

Ik hoop van harte dat de maatregelen in het AZWA ons helpen het werk binnen de ggz leuker te maken. Bovenal: de mensen die ons echt nodig hebben, moeten snel passende zorg krijgen. Dat is het enige resultaat dat echt telt. De rest draagt daaraan bij.”