Naar een data gedreven lerende ggz: samen werken aan toekomstbestendige zorg

Van links naar rechts: Marjolijn Vreeswijk (voorzitter MeerGGZ), Brigitte Baeten (voorzitter LVVP) en Ruth Peetoom.

Interview over data gedreven ggz, leestijd: 3 minuten

De ggz-sector staat voor grote uitdagingen op het gebied van transparantie en passende zorg. Personele schaarste, wachtlijsten en een zorgstelsel onder druk vragen om fundamentele veranderingen. Toegankelijke en passende ggz-zorg is essentieel – voor zowel patiënten als behandelaren. Dat vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid van zorgaanbieders.

De afspraken uit het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) geven de ggz daarom de duidelijke opdracht om kwaliteitsverbetering te realiseren door systematisch gebruik van data. Drie vertegenwoordigers van de branche- en beroepsverenigingen – Marjolijn Vreeswijk (MEERGGZ), Brigitte Baeten (LVVP) en Ruth Peetoom (de Nederlandse ggz) – benadrukken unaniem: zonder data geen lerend netwerk, geen passende zorg en geen houdbaar stelsel.

“Data is de enige basis om beleid te kunnen funderen”, zegt Peetoom. “In IZA en AZWA hebben we afspraken gemaakt om hierop in te zetten en daarop worden we dus terecht aangesproken. Het IBO-rapport Uit balans stelt expliciet dat het huidige ggz-stelsel zonder aanpassing niet houdbaar is. Verandering is noodzakelijk en kan alleen effectief vorm krijgen op basis van feiten. We hebben een gezamenlijke opgave om de transitie naar een data gedreven, lerende ggz te maken. Daarbij moeten we niet in de schoenen van de professionals gaan staan, maar samen met hen en de patiënten het toekomstperspectief van een lerende organisatie benutten.”

Zes thema’s

Een basis is er al, langs verschillende lijnen. Uit de IZA/AZWA-afspraken is het programma Versterking kwaliteitstransparantie voortgekomen. Hierin is een aantal thema’s benoemd: ernstige psychiatrische aandoeningen, verslavingszorg, autisme, digitale zorg, diagnostiek, evaluatie en beëindiging van de behandeling.
“Dit geeft richting”, zegt Peetoom. “Afspraken maken over het beëindigen van een behandeling kun je alleen effectief doen op basis van data. En het is belangrijk, het heeft te maken met het houdbaar maken van het zorgstelsel.” Wat er ook al is, is een regieteam informatiebeleid voor verzameling en benutting van data als basis voor een lerend netwerk.

Spiegelinformatie en ROM-data

Voor de vrijgevestigden ligt de basis voor leren en verbeteren in het onderling bespreken van spiegelinformatie. “We stimuleren onze leden om spiegelinformatie met elkaar te delen”, zegt Baeten “om een cultuur van leren, elkaar bevragen en verbeteren te creëren. Over soort behandeling, lengte van behandeling, effect en wanneer afronden. We hebben ook zorgverzekeraars gevraagd spiegelinformatie aan te leveren over de duur van de behandeling. Dat is veilig benchmarken met collega’s en helpt om onder- of overbehandeling te voorkomen.”

Voor de ambulante ggz-instellingen is een goed werkend kwaliteitssysteem al jaren een criterium voor lidmaatschap van hun branchevereniging MEERGGZ. “We gebruiken hiervoor onder andere ROM-data en klacht-specifieke vragenlijsten en leveren dat anoniem aan bij Akwa GGZ”, vertelt Vreeswijk. “Door uitkomstinformatie te koppelen aan data die betrekking heeft op het behandelproces, is het mogelijk om het effect van de behandelingen in kaart te brengen en waar nodig bij te sturen.” “Dit gebeurt in een lerend data netwerk bij Akwa GGZ.”

Gezamenlijke oproep

Het is tijd om samen op te trekken. We ervaren allemaal dezelfde schaarste in de ggz zorg.
Op grotere schaal data gebruiken, is nodig om het lerend netwerk verder te versterken en bij te dragen aan leren en verbeteren, verantwoorde in- en uitstroom en het verlagen van de druk op de zorg. Door samen op te trekken, data betekenis te geven en de randvoorwaarden op orde te brengen, werkt de sector aan een toekomstbestendige ggz – toegankelijk, betaalbaar en van hoge kwaliteit.

Randvoorwaarden

Natuurlijk zijn er knelpunten. “Om te beginnen verschillende EPD-systemen waardoor data aanleveren niet altijd gemakkelijk gaat”, zegt Vreeswijk. “Daarbij hebben we de hulp van de leveranciers nodig.”
Baeten: “Knelpunten zijn er ook onder andere in de regelgeving over het gebruik van data en de privacy. Voor het aanleveren van data is een juridische grondslag nodig. Toestemming van de patiënt is wankel, want is deze wel in vrijheid gegeven? Dat is namelijk een belangrijke voorwaarde.”

Peetoom: “We moeten manieren vinden om de data te ontsluiten zonder dat het behandelaars extra regeldruk geeft. Een aspect dat ook al in de opleiding aandacht moet krijgen. Waarbij ook duidelijk moet worden gecommuniceerd wat data opleveren. Hierin kunnen de verenigingen een rol spelen.” Tegelijk is het van belang dat de randvoorwaarden op orde zijn, zoals passende tarieven en voldoende investeringsruimte om innovatie mogelijk te maken en de sector toekomstbestendig te houden. Regelgeving moet daarbij ondersteunen in plaats van belemmeren.

Voorbij de vrijblijvendheid

Natuurlijk is de angst voor schade door het delen van data begrijpelijk, stellen de drie. Zeker als het om de mentale gezondheid van patiënten gaat. Wat dit betreft heeft de sector veel geleerd van het gedwongen stopzetten van de landelijke benchmark van de Stichting Benchmark GGZ zeven jaar geleden wegens privacy problemen. Baeten: “En daarom is nu een juridische grondslag noodzakelijk.”

“Het is zaak dat we voorkomen dat professionals in een defensieve positie komen”, zegt Peetoom. “Daarom benadrukken we het belang van een veilige leeromgeving voor professionals en strikte naleving van de privacyregels voor patiënten.”

De transitie naar een cultuur van vertrouwen en leren van elkaar is daarbij essentieel. Alleen met transparantie en passende zorg kan de ggz toekomstbestendig blijven. De IZA/AZWA- afspraken geven hiervoor de kaders. Baeten: “Het is niet vrijblijvend meer”. Aan de sector zelf nu de taak om die verplichting waar te maken: data aanleveren, veilig vergelijken, leren van elkaar en de patiënt centraal houden. Zonder data geen verbetering en zonder verbetering geen houdbare ggz.”