De basis van mentale gezondheid, dat zijn we zelf

Week van de Mentale Gezondheid, leestijd: 2 minuten

Een meisje van 15 met haar moeder om de keukentafel. Dochter worstelt met alles wat er op haar af komt, moeder worstelt mee. Leven, hoe moet dat en hoe praat je daarover met elkaar? Wat doe je met die emoties in je lijf, hoe hanteer je pech en teleurstelling, hoe vind je mensen waarbij je je goed voelt, hoe kies je een weg die bij jou past, hoe geef je je leven betekenis?

Vragen die iedereen herkent

Vragen waar we allemaal mee te maken krijgen, in alle levensfasen. Vragen die in de kern te maken hebben met mentaal in balans zijn en blijven. Vragen waarop we vaak zelf het antwoord kunnen vinden. Maar dat moet iemand je dan wel leren. Zoals je ook leert dat je groenten moet eten, op tijd naar bed moet en je tanden moet poetsen om fysiek gezond te blijven, zo moet je ook leren hoe je jezelf mentaal gezond houdt.

Toenemende mentale worstelingen

Een aantal jaren geleden begon het me op te vallen dat steeds meer mensen om me heen worstelen: moeders en dochters, vaders en zoons en vele anderen. Met grote en kleine mentale problemen. Als psychiater en ggz-bestuurder voelde ik de verantwoordelijkheid om daar iets mee te doen.

Leren werken aan mentale gezondheid

Mensen kunnen zelf aan hun mentale gezondheid werken. Toch hebben we vaak nog te weinig woorden en taal om daar op een gewone manier over te denken en te praten. Maar die vaardigheden kunnen worden aangeleerd. Daarvoor maakte ik het boekje De basis van mentale gezondheid, ontdek de vijf pijlers. Dat biedt handvatten en tools, geordend rond vijf pijlers: omarm je gevoelens, denk positief, bouw aan een gezond sociaal netwerk, investeer in jezelf en investeer in de ander.

Mentale gezondheid als onderdeel van het dagelijks leven

De inhoud van dit boekje nodigt uit om het werken aan mentale gezondheid en veerkracht niet uit te stellen tot we er een professional bij nodig hebben. Mentale gezondheid is onderdeel van het gewone leven, van mens-zijn. Emoties als verdriet en angst zijn universeel menselijke ervaringen en mentale klachten zijn niet meteen ‘aandoeningen’, maar vaak normale reacties op stress, verlies of eenzaamheid die je kunt leren hanteren.

Van zelfzorg naar praktijk en toepassing

In de netwerkzorg die we lokaal en regionaal organiseren, krijgt het praten over deze normaal menselijke reacties en ervaringen en het ontwikkelen van zelfzorgvaardigheden – thuis, op school, op het werk en in de buurt – in mijn visie nog te weinig aandacht. Als we mentale zelfzorg normaliseren en organiseren dragen we bij aan levensgeluk en verminderen we onnodige instroom in de huisartsenzorg, ggz en sociaal domein.

Bij Reinier van Arkel gebruiken we De basis van mentale gezondheid in de beweging naar een mentaal gezonde regio. Met de inhoud ervan dragen we bijvoorbeeld bij aan informatieavonden en workshops op scholen en maken we podcasts. Binnen onze organisatie hebben we rondom het boekje een nieuw behandelprogramma opgezet. We zetten de vijf pijlers ook in binnen ons personeelsbeleid.

Brede beweging rond mentale gezondheid

Ook andere ggz- en ggd-organisaties bieden zelfzorgtools aan. Zoals mentaalbalans.nl van Arkin en GGD Zuid-Holland Zuid. En vergeet het mooie jongerenplatform Injebol.nl niet. Ook organisaties buiten de reguliere zorg werken aan mentale gezondheid. Bijvoorbeeld de stichting Emovere, die wijst op de rol die stress en (onderdrukte) emoties kunnen spelen in het ontstaan van fysieke klachten. En hoe door het versterken van emotioneel zelfbewustzijn nieuwe mogelijkheden voor herstel ontstaan. Voor veel mensen met aanhoudende (pijn)klachten als burn-out, migraine, rugpijn of vermoeidheid ligt hier een oplossing. Ook bij mentale klachten als angst, paniek, somberheid en depressie spelen levensgebeurtenissen en onderdrukte emoties een belangrijke rol. Zo zijn er meerdere wegen die naar Rome leiden.

Samen werken aan nieuwe taal en verbinding

In het waardenetwerk Mentale gezondheid van de Nederlandse ggz werken we met verschillende partijen – ggz-instellingen, ggd-en, gemeenten, Trimbos-instituut, Federatie voor Gezondheid- aan nieuwe taal, beelden en verwachtingen rond mentale gezondheid en maken we ruimte voor verschillende benaderingen. En vandaaruit sluiten we van harte aan bij Missie Mentaal en bij het thema van de Week van de Mentale gezondheid 2026: verbinden en overbruggen.