Jeugdwet, jeugdbeleid en jeugd-ggz

Analyse op financiën

Hervormingsagenda Jeugd: van compensatie naar sturing

Het kabinet koppelt de Hervormingsagenda Jeugd aan een structurele besparingsopgave van circa € 1,5 miljard vanaf 2028. De agenda richt zich op een sterke sociaal-pedagogische basis, stevige lokale teams, minder specialistische jeugdhulp, minder uithuisplaatsingen, gesloten jeugdhulp en betere kwaliteit van jeugdzorg (VWS, p. 110).

De voortgang wordt gemonitord met een routekaart en een centrale monitor. Het kabinet wil daarbij sterker sturen op het gebruik van specialistische jeugdhulp en het macrobudget.

Financiële besluitvorming verschuift naar 2027

De financiële besluitvorming over de jeugdzorg wordt mede afhankelijk van het advies van de deskundigencommissie-Van Ark. Deze commissie brengt in januari 2027 een zwaarwegend advies uit over de uitvoering van de Hervormingsagenda, de inspanningen van betrokken partijen en de ontwikkeling van de uitgaven. De besluitvorming over de opvolging van dit advies loopt mee met de Voorjaarsnota 2027. Daarmee zijn de financiële kaders voor de jeugdzorg na 2027 nog niet definitief.

Voor de uitvoering van de Hervormingsagenda is in 2027 € 82,7 miljoen beschikbaar aan maatregelen-specifieke investeringen. Daarvan is € 13 miljoen bestemd voor Kwaliteit en Blijvend Leren, € 2 miljoen voor standaardisatie en € 67,7 miljoen voor de transformatie van de residentiële jeugdhulp, inclusief gesloten jeugdhulp. Daarnaast is jaarlijks € 9 miljoen beschikbaar voor de overkoepelende uitvoering van de Hervormingsagenda (VWS, p. 115).

Voor kennis- en informatiebeleid binnen het jeugdstelsel is circa € 16 miljoen beschikbaar, onder meer voor beleidsinformatie en monitoring van het stelsel (VWS, p. 113).

Ons standpunt: het advies van de deskundigencommissie-Van Ark en de Voorjaarsnota 2027 zijn van invloed op de verdere financiële inrichting van de jeugdzorg. Het is essentieel dat de financiële kaders behulpzaam zijn aan de noodzakelijke transformatie, maar ook garanderen dat voldoende passende specialistische zorg beschikbaar blijft voor jongeren die deze zorg nodig hebben.

Complexe jeugdhulp structureel gefinancierd

Vanaf 2026 is structureel € 22,5 miljoen beschikbaar voor de acht bovenregionale expertisenetwerken jeugdhulp. Deze netwerken zijn bedoeld voor jongeren met complexe zorgvragen. Daarnaast is € 1 miljoen beschikbaar voor ondersteuning en de landelijke kennis- en leerfunctie (VWS p. 115).

In totaal is in 2027 € 85,2 miljoen beschikbaar voor bijdragen aan medeoverheden. Dit bedrag omvat onder meer de financiering van de expertisenetwerken, het academisch centrum kinder- en jeugdpsychiatrie en de transformatie van de gesloten jeugdhulp (VWS p. 116).

Ons standpunt: voor jongeren met complexe problematiek is het van belang dat specialistische expertise ook regionaal en landelijk beschikbaar blijft. De structurele financiering van de expertisenetwerken draagt bij aan deze beschikbaarheid.

Verdeling Gemeentefonds sluit minder goed aan op jeugduitgaven

Het aansluitverschil voor Jeugd in het Gemeentefonds is verslechterd van –0,1% in 2023 naar –1,2% in 2025. Dit betekent dat de verdeling van het Gemeentefonds minder goed aansluit op de jeugduitgaven van gemeenten. Vooral gemeenten met relatief veel jongeren kennen een negatiever verschil. Bij de doorontwikkeling van het verdeelmodel in 2027 wordt hier expliciet naar gekeken (Gemeentefonds p. 31–32).

Ons standpunt: een passende financiering van gemeenten is een belangrijke randvoorwaarde voor de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. Dit geldt in het bijzonder voor gemeenten waar de vraag naar jeugdhulp relatief groot is.

Analyse op beleid

Stevige lokale teams én financiële sturing op specialistische jeugdhulp

De begroting 2027 zet in op een sterkere sociale basis, stevige lokale teams en meer regionale regie. Het kabinet wil hiermee problemen eerder signaleren en hulp zo laagdrempelig mogelijk aanbieden. Tegelijkertijd wil het kabinet met financiële instrumenten sturen op minder gebruik van individuele specialistische jeugdhulp en wordt verkend of gemeenten meer mogelijkheden krijgen om te sturen op het macrobudget (VWS p. 9 en 110).

Transformatie gesloten jeugdhulp

Het kabinet zet de afbouw van gesloten plaatsingen voort en investeert tegelijkertijd in alternatieven voor jongeren met complexe en intensieve ondersteuningsvragen.

Voor de regeling voor frictiekosten en ondersteuning van deze transformatie is circa € 180 miljoen beschikbaar. Daarnaast is in 2027 € 67,7 miljoen beschikbaar voor de transformatie van residentiële jeugdhulp, waaronder de gesloten jeugdhulp (VWS, p. 111 en 114).

VWS, JenV en OCW hebben bestuurlijke afspraken en een plan van aanpak opgesteld met gemeenten en aanbieders om de transformatie van de gesloten jeugdhulp te versnellen (VWS, p. 111).

Ons standpunt: de Nederlandse ggz ondersteunt, samen met de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ), de beweging naar passende alternatieven voor gesloten jeugdhulp. Daarbij is het essentieel dat voor jongeren met complexe en meervoudige problematiek tijdig passende specialistische zorg beschikbaar blijft. De afbouw van gesloten capaciteit moet daarom gelijke trend houden met de opbouw van voldoende en kwalitatief passende alternatieven.

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming

Het kabinet zet in 2027 verder in op het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. Het programma richt zich op snellere en meer samenhangende hulp en bescherming voor kinderen, gezinnen en volwassenen in onveilige situaties. De komende jaren ligt de nadruk op landelijke opschaling, sterkere lokale teams en betere samenwerking tussen zorg- en veiligheidspartners.

Voor de veranderstrategie is in 2027, 2028 en 2029 jaarlijks € 15 miljoen beschikbaar (JenV, p. 26 en 31). Daarnaast is voor 2027–2029 jaarlijks € 5 miljoen beschikbaar voor een pilot Crisisteam Kindveiligheid (VWS, p. 115–116).

Ons standpunt: de Nederlandse ggz onderzoekt, samen met de Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ), de verdere ontwikkeling van het Toekomstscenario.

Verbinding onderwijs en jeugdhulp

De begrotingen van OCW en VWS zetten in op een sterkere verbinding tussen onderwijs, jeugdhulp en het sociaal domein. Doel is om problemen eerder te signaleren, beter samen te werken en ondersteuning zo dicht mogelijk bij het kind en gezin te bieden.

In 2027 is € 1,1 miljoen beschikbaar voor de verbinding tussen passend onderwijs en jeugdhulp. Daarnaast is circa € 6 miljoen beschikbaar voor onderwijscoalities voor de af- en ombouw van gesloten jeugdhulp en circa € 8,7 miljoen voor ondersteuning en preventie van thuiszittende jeugdigen (OCW subsidiebijlage, p. 159 e.v.).

Het kabinet werkt daarnaast aan de overgang naar inclusief onderwijs en aan betere samenwerking rond schoolverzuim. Ook is binnen artikel 5 Jeugd een subsidie opgenomen voor de verbetering van de aansluiting tussen onderwijs, zorg en jeugd (OCW, p. 9; VWS, p. 291/2).

Eigen bijdrage jeugdhulp

In de begroting 2027 wordt de invoering van een eigen bijdrage in de jeugdhulp aangekondigd (VWS, p. 20).

Ons standpunt: de Nederlandse ggz is tegen de invoering van een eigen bijdrage in de jeugdhulp. Een eigen bijdrage kan een financiële drempel opwerpen voor kinderen, jongeren en gezinnen die hulp nodig hebben.

Gemeenten en sociaal domein

BZK legt in 2027 nadrukkelijk de verbinding tussen jeugdzorg en interbestuurlijke samenwerking. Jeugdzorg wordt genoemd als voorbeeld van een opgave waarvoor Rijk en medeoverheden hun samenwerking moeten versterken. Daarnaast wil BZK de regionale samenwerking en de uitvoerbaarheid van rijksbeleid voor gemeenten verbeteren (BZK, p. 13).

In 2027 start het kabinet met het Gemeenschapsfonds. Hiervoor is in het coalitieakkoord € 200 miljoen beschikbaar gesteld; in de begroting 2027 wordt € 30 miljoen opgevraagd. Het fonds richt zich op ontmoetingsplekken, sociale cohesie en gemeenschapskracht (BZK, p. 11 en 19).

Ons advies aan de politiek

Begroting zet in op hervorming van de jeugdhulp

De begrotingen voor 2027 zetten in op stevige lokale teams, een sterkere sociale basis, regionale samenwerking, meer sturing op het macrobudget, betere kwaliteit, het terugdringen van specialistische jeugdhulp, de transformatie van gesloten jeugdhulp en intensievere monitoring van gebruik en uitgaven (VWS, p. 110 en 113).

Borg specialistische jeugd-ggz bij de besparingsopgave

Deze ontwikkeling vraagt om een duidelijke borging van de specialistische jeugd-ggz. De begrotingen geven nog beperkt inzicht in hoe de structurele besparingsopgave van circa € 1,5 miljard vanaf 2028 zich verhoudt tot de toegankelijkheid, wachttijden en beschikbaarheid van (hoog)specialistische zorg.

Ons advies aan de politiek

De Nederlandse ggz adviseert de politiek om bij de verdere uitwerking van de Hervormingsagenda Jeugd de balans tussen preventie, stevige lokale teams en specialistische jeugdhulp te bewaken. Specialistische jeugd-ggz moet beschikbaar blijven voor kinderen en jongeren met complexe psychische problematiek. Afbouw van specialistische capaciteit kan alleen verantwoord plaatsvinden als passende alternatieven daadwerkelijk beschikbaar zijn en lokale teams tijdig kunnen opschalen naar specialistische zorg.