Arbeidsmartkbeleid, opleidingscapaciteit en arbeidswetgeving

Analyse op financiën

Koopkracht

Het kabinet neemt maatregelen om de koopkracht te ondersteunen. De arbeidskorting gaat met € 173 omhoog. De belastingtarieven in de eerste en tweede schijf gaan met 0,06 procentpunt omlaag. Deze maatregelen worden deels betaald door de grens voor het hoogste belastingtarief niet te verhogen en de ouderenkorting met € 100 te verlagen.

Voor 2027 wordt verwacht dat de cao-lonen gemiddeld met 3,8% stijgen. Het minimumloon stijgt naar verwachting met 4,0%. De inflatie wordt geschat op 2,7%. Volgens de ramingen daalt de mediane koopkracht van alle huishoudens met 0,1%. Voor de twee hoogste inkomensgroepen daalt de koopkracht met 0,2%. De laagste inkomensgroep gaat er 0,2% op vooruit (Miljoenennota, p. 10, 175 en 177).

Capaciteitsorgaan en opleidingsplaatsen

De verwerking van het advies van het Capaciteitsorgaan voor 2027–2030 maakt binnen de VWS-begroting ruimte voor de opleiding van physician assistants en verpleegkundig specialisten. Het kabinet kan hiermee het volledige instroomadvies voor deze opleidingen volgen. De werkgeverslasten worden via een VWS-subsidie betaald. De benodigde ruimte wordt onder meer gevonden door te bezuinigen op het aantal opleidingsplaatsen voor gz-psychologen (VWS, p. 174).

Het Capaciteitsorgaan adviseert om meer opleidingsplaatsen beschikbaar te stellen voor physician assistants en verpleegkundig specialisten. Hiervoor stelt VWS €1 miljoen beschikbaar in 2027, oplopend naar €8 miljoen structureel vanaf 2029 (VWS, p. 257).

Ons standpunt: De Nederlandse ggz vindt het belangrijk dat er voldoende opleidingsplaatsen beschikbaar zijn voor gz-psychologen. Deze professionals zijn onmisbaar voor de ggz en voor het bieden van passende psychologische zorg. Een vermindering van de opleidingscapaciteit is daarom zorgelijk. De Nederlandse ggz blijft hierover met VWS in gesprek en pleit voor herstel van de opleidingsplaatsen voor gz-psychologen.

Opleiden en instroomadvies gz-psychologen

Voor AZWA-afspraak B3 (het investeren in opleiden en ontwikkelen van professionals) is in 2027 € 85,8 miljoen beschikbaar, waarvan € 4,6 miljoen voor loopbaaninstrumenten. VWS neemt het instroomadvies van het Capaciteitsorgaan voor gz-psychologen niet volledig over. Hierdoor wordt de beschikbaarheidsbijdrage in 2027 zorgbreed met € 10,7 miljoen verlaagd. De middelen die hierdoor vrijkomen, worden onder meer ingezet voor physician assistants en verpleegkundig specialisten (VWS27 p. 96; VWS27 p. 173-174; VWS27 p. 237).

Ons standpunt: We hebben eerder onze teleurstelling geuit over het niet volgen van het advies van het Capaciteitsorgaan. Lees meer over het verminderen opleidingsplaatsen gespecialiseerde psychologen.

Praktijkleren

Werkzoekenden en werkenden in het mbo kunnen via praktijkleren, waarbij werken wordt gecombineerd met (een deel van) een mbo-opleiding, worden bij- of omgeschoold. Dit kan leiden tot een praktijkverklaring, mbo-certificaat of mbo-diploma. Op grond van de Subsidieregeling praktijkleren in de derde leerweg kunnen werkgevers een vergoeding krijgen voor het realiseren van de benodigde leerbaan. Voor 2027 is hiervoor €2,4 miljoen beschikbaar om deze kosten achteraf aan werkgevers te vergoeden (Miljoenennota, p. 104).

Ons standpunt: Deze regeling is mogelijk interessant voor onze sector, met name voor het verder ontwikkelen van flexibele opleidingsroutes.

Analyse op beleid

Concurrentiebeding

Het kabinet wil het concurrentiebeding moderniseren en daarmee het gebruik van niet-noodzakelijke concurrentiebedingen terugdringen. Ongeveer één op de drie werknemers heeft een concurrentiebeding in het contract. Dit beperkt de arbeidsmobiliteit vaak onnodig. Met de modernisering wil het kabinet het voor werknemers makkelijker maken om van baan te wisselen en voor werkgevers om personeel te vinden (Miljoenennota, p. 13 en 47).

Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta)

Vanaf 2027 treedt de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) in werking. De wet moet de positie van kwetsbare werknemers, waaronder arbeidsmigranten, verbeteren en zorgen voor een gelijker speelveld tussen uitleners en inleners. Zowel registratie bij de NAU als inschrijving brengt kosten met zich mee (Miljoenennota, p. 14, 36 en 167).

Wetsvoorstel Loontransparantie

Met het wetsvoorstel loontransparantie wil het kabinet bijdragen aan gelijk loon voor vrouwen en mannen. Werkgevers moeten beschikken over een objectief systeem voor functiewaardering en -indeling, zodat verschillen in beloning beter kunnen worden voorkomen en inzichtelijk gemaakt (Miljoenennota, p. 14).

Compensatieregeling transitievergoeding

De afschaffing van de compensatieregeling transitievergoeding (CRTV) is met één jaar uitgesteld en gaat in op 1 januari 2028 (Miljoenennota, p. 28 en 53).

Kernelementen opleidingsinvesteringen Miljoenennota 2027

• Human capital en economische groei
  Het kabinet ziet human capital als een belangrijke motor voor economische groei en het toekomstige verdienvermogen. Structurele investeringen in onderwijs, onderzoek en wetenschap moeten bijdragen aan innovatie en concurrentiekracht.
• Aansluiting onderwijs en arbeidsmarkt
  Het kabinet wil het onderwijs beter laten aansluiten op de toekomstige arbeidsmarkt, met meer aandacht voor basisvaardigheden, digitale vaardigheden en kritisch denken. Dit moet bijdragen aan voldoende gekwalificeerd personeel voor onder meer digitalisering en AI, veiligheid, energie en klimaattechnologie en life sciences.
• Leven lang ontwikkelen
  Leven lang ontwikkelen krijgt een impuls via regionale Werkcentra voor werknemers, werkzoekenden en werkgevers. Ook de ontwikkeling van flexibele opleidingsroutes krijgt hiermee meer aandacht. De Nederlandse ggz ziet hierin mogelijkheden om flexibel opleiden verder te ontwikkelen.
• Technisch en innovatief talent
  Voor technisch en innovatief talent is extra aandacht via het Nationaal Versterkingsplan Microchip-talent en het Nationaal Groeifonds. Hiermee wil het kabinet bijdragen aan voldoende talent voor belangrijke maatschappelijke en economische transities.

Ons advies aan de politiek

Voldoende opleidingscapaciteit is noodzakelijk om de personeelstekorten in de ggz terug te dringen en de zorg toegankelijk te houden. Breng daarom het aantal opleidingsplaatsen voor gz-psychologen in lijn met het advies van het Capaciteitsorgaan. Voor 2027 adviseert het Capaciteitsorgaan 1.240 opleidingsplaatsen, terwijl er slechts 691 beschikbaar komen.

Minder opleiden vergroot niet alleen het toekomstige tekort aan gz-psychologen, maar zet ook de opleidingscapaciteit van de sector verder onder druk. Daarmee dreigt een negatieve spiraal van tekorten, hogere werkdruk, uitval en minder mogelijkheden om nieuwe professionals op te leiden.

Investeer daarom structureel in voldoende opleidingsplaatsen en een sterke opleidingsinfrastructuur. Dat is nodig om professionals duurzaam inzetbaar te houden, de afspraken uit de zorgakkoorden waar te maken en voldoende gespecialiseerde ggz beschikbaar te houden.